Wpływ żywności na płodność kobiet i mężczyzn

Wpływ żywności na płodność kobiet i mężczyzn

Prawidłowo zbilansowana dieta z indywidualnie dobraną kalorycznością oraz odpowiednio dostosowanym udziałem składników odżywczych może zwiększyć szansę na zapłodnienie nawet o 80%.

Co to jest niepłodność?

Pewnie każdy z nas słyszał o niepłodności. WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) zdefiniowała niepłodność jako niemożność zajścia w ciążę przez okres 2 lat regularnego współżycia, bez stosowania jakiegokolwiek zabezpieczenia antykoncepcyjnego. Problem ten dotyczy aż 48,5 mln par na świecie i stale się pogłębia pomimo rozwoju medycyny, w Polsce dotyczy on 1,5 mln par.

Jeszcze do momentu II wojny światowej winą za niepłodność obarczano jedynie kobiety, których niemożność zajścia w ciążę powiązana jest głównie z zaburzeniami hormonalnymi (w tym owulacji) oraz związana jest z powikłaniami chorób narządów płciowych (tj.: PCOS, polipy jajników, endometrioza), natomiast na temat niepłodności u mężczyzn zaczęto mówić dopiero po wojnie, której przyczyna leży głównie jakości nasienia (tj. brak plemników w nasieniu, plemniki martwe, ilość plemników <15mln/ml, niski procent ruchliwych plemników oraz plemniki zniekształcone).

Niepłodność zarówno u kobiet jak i u mężczyzn może być spowodowana wieloma czynnikami, zarówno żywieniowymi, środowiskowymi jak i genetycznymi. Stres oksydacyjny, osiadły tryb życia, dieta uboga w składniki odżywcze, żywienie z przewagą tłuszczów trans sprzyja rozwojowi chorób w tym niepłodności.

Rola składników odżywczych

Dla kobiet prokreacja wiąże się z dużo wyższym zapotrzebowaniem energetycznym oraz składnikowym. Nie znaczy to jednak, że metoda naszych babć „JEDZ ZA DWOJE” będzie tutaj eliminować wszelkie ryzyka niedoborów składnikowych. Odpowiedni sposób żywienia oraz stosunek składników mogą więc korzystnie wpływać na płodność obu płci.

Duże spożycie węglowodanów prostych sprzyja rozwojowi cukrzycy ciężarnych, co może skutkować obniżeniem wrażliwości na insulinę w skutek czego kobiety mogą doświadczyć poronienia, może wystąpić ryzyko wad sercowo-naczyniowymi płodu, a także wad OUN (ośrodkowego układu nerwowego) nienarodzonego dziecka. Zbyt duża ilość spożywanego białka zwierzęcego zwiększa ryzyko niepłodności. Na szczególną uwagę zasługują kwasy tłuszczowe, zwłaszcza frakcje trans, które spożywane w dużych ilościach zwiększają ryzyko bezpłodności, a występują w wielu produktach żywnościowych, tj. ciastka, wyroby cukiernicze oraz żywności typu fast food. Prozdrowotny wpływ mają natomiast kwasy tłuszczowe z rodziny Omega 3, które mają działanie przeciwzapalne, ponadto zwiększają szansę na zapłodnienie, warunkują prawidłowy rozwój zarodka oraz obniżają ryzyko porodu przedwczesnego.

Odpowiednia ilość witamin dostarczanych w diecie lub ich suplementacja może pozytywnie wpłynąć na płodność kobiet i mężczyzn. Na szczególną uwagę zasługuje kwas foliowy, który kobiety powinny przyjmować minimum 3 miesiące przed poczęciem w dawce 400 IU/dobę. Warunkuje on prawidłowy rozwój cewy nerwowej. Znajdziemy go w zielonolistnych warzywach, brokułach, burakach czerwonych, strączkach, ziarnach zbóż, mięsie, a nawet jajach.

Kobiety w wieku reprodukcyjnym narażone są również na niedobór żelaza poprzez utratę krwi w trakcie miesiączek, co również może być przyczyną trudności zajścia w ciążę oraz wystąpieniem wad rozwojowych płodu. Optymalna ilość dostarczanego żelaza przed zajściem w ciążę wynosi 18 mg w ciągu doby, natomiast w ciąży jego ilość powinna zostać zwiększona do 27 mg na dobę ze względu na zwiększone zapotrzebowanie matki. Wszelkie niedobory składnikowe należy wyrównywać za pomocą suplementacji. Produktami bogatymi w żelazo hemowe są oczywiście produkty pochodzenia zwierzęcego jak mięso czy podroby, natomiast żelazo niehemowe możemy dostarczyć za pomocą różnego rodzaju kasz, ciecierzycy oraz buraków czerwonych. Warto również zwrócić uwagę na odpowiednią podaż miedzi z dietą, która powinna wynosić nie mniej niż 0,9 mg/dobę. Miedź jest ściśle powiązana z przemianami żelaza w organizmie. Spore ilości tego składnika zawierają pełnoziarniste produkty zbożowe, otręby pszenne, orzechy i nasiona.

Istotnymi elementami diety są składniki odpowiadające za antyoksydacje organizmu. Są nimi witamina C (kwas askorbowy), A (retinol), E (tokoferol), cynk oraz selen. Ten ostatni znajdziemy w produktach zbożowych, owocach morza i orzechach. Odpowiada on za eliminację metali ciężkich z organizmu takich jak kadm, ołów, rtęci i arsenu, a jego biodostępność wzrasta wraz z odpowiednią podażą witaminy C, A oraz E. Kwas askorbowy oraz tokoferol posiadają silne działanie przeciwutleniające. Witamina E jest nazywana witaminą młodości. Znajdziemy ją w świeżych owocach i warzywach, a także olejach z pierwszego tłoczenia.

Szczególne znaczenie ma również jod w diecie. Dobre źródło jodu stanowi sól jodowana, ale należy zwrócić uwagę na jej ilość w diecie, ponieważ w dużych ilościach może powodować zatrzymywanie wody w organizmie oraz sprzyjać rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych. Prawidłowa podaż soli wynosi 5 g/dobę zarówno dla kobiet jak i mężczyzn.

Zarówno nadmierna masa ciała jak i niedożywienie może skutkować niepłodnością. Kobiety ze zdiagnozowanym niedożywieniem, czyli BMI poniżej 18,5 często cierpią z powodu braku miesiączek. Niedowaga stanowi czynnik ryzyka porodu przedwczesnego, makrosomii płodu (niskiej masy urodzeniowej) i potencjalnych wad wrodzonych na tle niedoborów składnikowych.

Zdrowy styl życia to nie tylko dieta. Podstawowym jego elementem jest również regularna aktywność fizyczna minimum 150 minut w tygodniu. Ćwiczenia fizyczne sprzyjają poprawie zdrowia ogólnego, a w przypadku nadmiernej masy ciała sprzyjają jej redukcji. Ponadto poprawia ono owulację i płodność kobiet, a w przypadku obu płci poprawia krążenie, wrażliwość tkanek na insulinę zmniejszając ryzyko wystąpienia insulinooporności oraz zapobiega otyłości.

Dieta wspierająca płodność

Za najlepszy model diety wspierający zarówno płodność oraz mający działanie profilaktyczne względem wielu chorób jest dieta śródziemnomorska.  Opiera się ona na spożywaniu świeżych warzyw i owoców, produktów pełnoziarnistych, strączków, tłustych ryb, nabiału, orzechów i olei roślinnych, z niewielką ilością tłustego mięsa. Zalecane jest spożycie jak najmniej przetworzonych produktów, w tym żywności puszkowanej (ryby, konserwy) oraz żywności typu fast food, ze względu na dużą ilość kwasów typu trans oraz dodatków do żywności (syrop glukozowo-fruktozowy, glutaminian monosodowy). Oprócz odpowiednio dobranych pokarmów duże znaczenie ma ich obróbka kulinarna. Podczas obróbki termicznej, np. gotowania w wodzie, wiele witamin zostaje zredukowanych do minimum (kwas askorbowy), to może prowadzić do ich niedoborów. Mniejszy wpływ na utratę składników odżywczych ma gotowanie na parze.

Dieta dla par, które marzą o dziecku powinna być odpowiednio zbilansowana. Dobór odpowiedniej ilości energii wraz z odpowiednim rozkładem makroskładników, czyli białek, tłuszczy i węglowodanów, może skutecznie poprawić płodność.

Ogromne znaczenie ma również nawodnienie organizmu. Jest ona niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania narządów, metabolizmu, termoregulacji i oczyszczania organizmu. Przeciętne zapotrzebowanie na wodę dla osoby dorosłej to 35 ml/kg masy ciała/dobę. Zmienia się ono wraz z wiekiem, stanem fizjologicznym oraz aktywnością fizyczną.

Podsumowanie

Dieta jest jednym podstawowych elementów zdrowego stylu życia. Warunkuje nasze zdrowie, w tym wspiera płodność. Elementy diety, takie jak witaminy i minerały, uczestniczą w procesach zapładniania i późniejszego utrzymania ciąży. A racjonalne odżywianie się jest podstawą zapobiegania rozwojowi chorób.

Bibliografia:

  1. WPŁYW SPOSOBU ŻYWIENIA NA PŁODNOŚĆ KOBIET I MĘŻCZYZN – B. Sawaniewska, D. Gajewska, E. Lange, Kosmos 2019
  2. MOŻLIWOŚĆ POSTĘPOWANIA DIETETYCZNEGO W NIEPŁODNOŚCI – A. Maksym, M. Rabijewski, Fides es Ratio 2018
  3. WPŁYW DIETY I AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ NA PŁODNOŚĆ KOBIET – L. Ostrowska, U. Karecka, Medycyna ogólna i nauki o zdrowiu 2017
  4. Wpływ cukrzycy ciążowej na rozwój płodu i noworodka -K. Łagoda, G. Kobus, Via Medica
Przewiń do góry