Dieta w okresie ciąży

Każda kobieta powinna dbać o własne zdrowie i samopoczucie poprzez zdrowy styl życia oraz regularną aktywność fizyczną, a w szczególności powinny zadbać o to kobiety ciężarne lub starające się o potomstwo mając na uwadze dobro nie tylko własne, ale również dziecka. 

Panujący od kilku lat trend szczupłego ciała sprzyja zdrowemu odżywianiu, jednak duże grono osób nadal bagatelizuje problem nadwagi czy otyłości, będących przyczyną chorób takich jak cukrzyca, insulinooporność, nadciśnienie tętnicze czy zawał.

Ponadto aktualnie występujące obostrzenia dotyczące profilaktyki i zapobiegania rozprzestrzeniania się SARS-COV-2 niosą za sobą ogromne skutki w postaci fali otyłości, szczególnie niekorzystne dla kobiet ciężarnych.

 

Żywienie w okresie ciąży

Kobieta dowiadująca się o istniejącej ciąży powinna stosować zasady zdrowego odżywiania, które mają bardzo duże znaczenie dla matki oraz rozwijającego się płodu. Zmiana stylu życia, podjęcie aktywności fizycznej mogą przyczynić się do uniknięcia wad płodu związanych z nieodpowiednim odżywianiem, niedoborami składników odżywczych czy zaburzeniami metabolicznymi. Niezmiernie ważna jest eliminacja nałogów takich jak palenie tytoniu, picie alkoholu oraz innych używek jest koniecznością dla prawidłowego zagnieżdżenia się oraz rozwoju zarodka.

Stosowanie odpowiednio zbilansowanej diety powinno opierać się na wystarczającej podaży białek, tłuszczów, węglowodanów, błonnika, witamin oraz składników mineralnych dostosowanych do zapotrzebowania energetycznego matki z uwzględnieniem trymestru ciąży oraz wartości BMI sprzed ciąży.

 

Istotny jest prawidłowy przyrost masy ciała w okresie ciąży, który został ukazany w tabeli 1:

BMI [kg/ (wzrost w m)2] przed ciążą Przyrost masy ciała* w ciąży [kg] 

Niedowaga 

< 18,5 12,5 – 18

Prawidłowa masa ciała

18,5 – 24,99 

11,5 – 16

Nadwaga 

25,0 – 29,99

7 – 11

Otyłość  ≥ 30,00

5 – 9**

*przyrost masy ciała powinien być stopniowy i kontrolowany w trakcie wizyt lekarskich

**przyrost masy ciała zależy od stopnia otyłości

***przyrost masy ciała w ciąży pojedynczej z uwzględnieniem wskaźnika BMI przed ciążą

 

Przyrost masy ciała w ciąży

Naturalnym elementem prawidłowo noszonej ciąży jest przyrost masy ciała w jej trakcie. Na jej przyrost składa się:

  • powiększona macica, 
  • łożysko, 
  • płyn owodniowy, 
  • przyrost masy gruczołów piersiowych, 
  • zwiększona objętość krwi matki, 
  • przyrost płynów komórkowych,
  • przyrost tkanki tłuszczowej.

Optymalny przyrost masy ciała w trakcie trwania ciąży jest nieodzownym elementem prawidłowo noszonej ciąży. Odsetek tłuszczu u kobiet powinien mieścić się w przedziale pomiędzy 20 a 30% ogólnej masy ciała.

Przyrost masy ciała ciąży pojedynczej w zależności od wskaźnika BMI ukazuje tabela 2.

BMI (kg/wzrost w m²)przed ciążą Przyrost masy ciała

w ciąży w kg

Przyrost masy ciała w II i III trymestrze ciąży w kg/tydz.

Niedowaga 

<18 12,5 – 18,0 0,5

Prawidłowa masa ciała

18,5 – 24,99

11,5 – 16,0

0,5

Nadwaga 

25,0 – 29,99

7,0 – 11,5

0,3

Otyłość  >30,0  5,0 – 9,0

0,2

Odżywianie w poszczególnych trymestrach ciąży

W okresie ciąży wzrasta zapotrzebowanie na energię, białka, tłuszcze, węglowodany, witaminy oraz składniki mineralne niezbędne do prawidłowego rozwoju ciąży. Wydatek energetyczny różni się wartością dostarczanych kalorii w zależności od trymestrów, który został ukazany w tabeli 3:

Trymestr ciąży Dodatkowa podaż kaloryczna

I

150 kcal/dobę (przy współistniejącym niedożywieniu przed zajściem w ciążę)

II

360 kcal/dobę

III

475 kcal/dobę

 

Aby uniknąć niedoborów pokarmowych, które mają decydujący wpływ na rozwój płodu, dietę należy skomponować biorąc pod uwagę wiek, wzrost, masę ciała sprzed ciąży, trymestr ciąży oraz aktywność fizyczną matki.

Oprócz wzrostu zapotrzebowania energetycznego ciężarnej trzeba mieć na uwadze w szczególności:

  • kwas foliowy – Odpowiedzialny jest głównie za regulację wzrostu, podział komórek układu pokarmowego, nerwowego oraz krwiotwórczego. Eliminuje ryzyko wad cewy nerwowej u płodu oraz niedokrwistości u matki. Jego suplementacja jest niezbędna, najkorzystniej stosować go minimum 6 tygodni przed poczęciem w dawce 0,4 mg/dobę.
  • Żelazo – głównym jego zadaniem jest udział w tworzeniu erytrocytów, synteza DNA oraz regulacja funkcji układu odpornościowego. Zapotrzebowanie na ten pierwiastek dla kobiety ciężarnej wynosi 27 mg/dobę. Prawidłowe jego dawkowanie zmniejsza prawdopodobieństwo niedokrwistości, duszności, przemęczenia u matki oraz przedwczesnego porodu. Zbyt niska podaż żelaza może być przyczyną małej masy urodzeniowej płodu.
  • Witamina D – zadaniem cholekalcyferolu jest utrzymanie prawidłowej gospodarki wapniowo-fosforanowej oraz właściwej mineralizacji kości. Rekomendowana dawka dla kobiety w ciąży wynosi 5 ng/dobę. 
  • Ponadto ważnymi elementami w diecie kobiet ciężarnych są wapń, magnez, cynk oraz jod.

Produkty przeciwwskazane / niezalecane dla kobiet ciężarnych

Spośród żywności można wyróżnić kilka produktów lub ich grup, które ze względu na swój skład są przeciwwskazane kobietom ciężarnym, są nimi:

  • Surowe jaja, ryby i mięso oraz niepasteryzowane sery pleśniowe – sushi, tatar – ze względu na możliwość zakażenia bakteriami Listeria monocytogenes, Toxoplazma gondii oraz Salmonella.
  • Cukry proste w dużych ilościach – cukierki, ciasta, ciastka, czekolady – przyczynia się to do powtania cukrzycy ciężarnych, nadwagi i otyłości w ciąży, co przekłada się na zdrowie dziecka.
  • Kofeina – kawa, herbata, napoje energetyczne – mogą powodować u ciężarnej nadpobudliwość, niepokój, bóle głowy, problemy żołądkowe, natomiast u płodu obserwuje się niską masę urodzeniową, wzrost czynności oddechowej, spadek podstawowej czynności serca, poronienia, porody przedwczesne.
  • Alkohol etylowy – główna przyczyna powstania zespół płodowych zaburzeń alkoholowych (FASD)
  • Żywność obciążona metalami ciężkimi – bierne palenie, ryby morskie – metale ciężkie takie jak rtęć, kadm, ołów mogą być przyczyną zaburzeń transportu substancji odżywczych, w tym witamin, spadek ukrwienia mózgu, zaniki pamięci, drżenia kończyn czy utratę wzroku i słuchu.

Aktywność fizyczna w okresie ciąży

Regularny wysiłek fizyczny o umiarkowanej intensywności podejmowany przez kobiety ciężarne, po uprzedniej konsultacji ginekologicznej i wykluczeniu przeciwwskazań nie zagraża zdrowiu matki i dziecka. Głównym czynnikiem determinującym aktywność kobiet ciężarnych jest regularność aktywności fizycznej systematycznie wykonywanej jeszcze przed ciążą, prowadząca do wyrobienia nawyku nawet w czasie ciąży, a także po okresie połogu.

Jednym z najważniejszych elementów podczas ćwiczeń w okresie ciąży jest zminimalizowanie efektów niepożądanych wywołanych zbyt intensywnymi treningami. Im lepiej jest wytrenowana matka, tym lepiej są tolerowane ćwiczenia fizyczne przez płód.

Ważną informacją jest zmniejszony odsetek porodów przedwczesnych czy ciąż przenoszonych. Rzadziej następuje nacięcie krocza, nacięcia położnicze czy uszkodzenie szyjki macicy. Matki ćwiczące w okresie ciąży mają mniejszy problem z laktacją. Należy jednak szczególnie zwrócić uwagę na intensywność ćwiczeń. Powinna być dostosowana indywidualnie do pacjentki, z zaznaczeniem aktywności, czy też jej brakiem, przed ciążą oraz winna zmniejszać się wraz z rozwojem ciąży oraz wcześniejszą konsultacją ginekologiczną.

 

 

Bibliografia:

  1. Spaczyński M.: Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie opieki przedporodowej w ciąży o prawidłowym przebiegu, PTG 2005, str. 1-11
  2. Makowska-Donajska M., Hirnle L.: Suplementacja witamin i składników mineralnych podczas ciąży. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017, tom 2, 4: 166–172.
  3. Parkitna O., Witkoś J., Onik G., Budziosz J., Sieroń K.: Aktywność fizyczna w ciąży i jej wpływ na przebieg ciąży i porodu. Ostry dyżur 2017, tom 10, nr 1: 16-22.
Przewiń do góry